Η εκδίκηση του post up;

Στη φετινή Ευρωλίγκα συμβαίνει κάτι παράξενο — και συμβαίνει στο T-Center ή, τέλος πάντων, όπου αγωνίζεται η ομάδα του coach Obradovic. Σε μια λίγκα που εδώ και μια δεκαετία μετακομίζει πεισματικά πίσω από τα 6.75, μιας και 3>2, ο Παναθηναϊκός χαράζει (προς το παρόν) ένα διαφορετικό δρόμο. Στις έξι πρώτες αγωνιστικές, καμία ομάδα στην Ευρώπη δεν έστειλε την μπάλα στο χαμηλό post για να τελειώσει φάσεις τόσο συχνά όσο το τριφύλλι: 7.1 φορές στις 100 κατοχές, υπερδιπλάσιες από τον μέσο όρο. Ο Lessort κλειδώνει τον έναν αντίπαλο πίσω από τον άλλο (με το post up seal να είναι ένα από τα αποτελεσματικότερα τελειώματα στο σύγχρονο μπάσκετ), ο Hayes-Davis ζητάει την μπάλα με πλάτη στο καλάθι, και ένα από τα παλαιότερα όπλα του μπάσκετ — αυτό που η υπόλοιπη λίγκα αποσύρει σιγά σιγά — έγινε ξαφνικά η πρώτη επιλογή για μια από τις ομάδες που στοχεύουν στην κατάκτηση!

Ιδιοφυές ή αναχρονισμός; Ευτυχώς, δεν χρειάζεται να μαντέψουμε. Δώδεκα χρόνια δεδομένων από όλη την Ευρωλίγκα — κάθε ομάδα, κάθε σουτ, κάθε τύπος φάσης — μας επιτρέπουν να ρωτήσουμε στα σοβαρά: τι απέγινε το post up, ποιοι το αγάπησαν τόσο πολύ πριν από τον φετινό Παναθηναϊκό — και πώς τους βγήκε, αλλά και τι αναμένουμε από τους πράσινους στη συνέχεια;

Σημείωση: Οι αριθμοί αφορούν τις πρώτες 6 αγωνιστικές. Στο τέλος, εξετάζουμε και το πρώτο δείγμα με την εισαγωγή του Nunn κόντρα στην Baskonia.

Το πείραμα: ο Παναθηναϊκός του 2026–27

Ας ξεκινήσουμε με μερικά πραγματικά ενδιαφέροντα νούμερα πρώτα! Ο Παναθηναϊκός παίζει 7.1 post up ανά 100 κατοχές. O μέσος όρος της λίγκας είναι 3.1 και ο δεύτερος της σε συχνότητα μένει στο 5.2. Σε σχέση με την εποχή της, αυτή θα ήταν η δεύτερη πιο ακραία σεζόν post up συχνότητας των τελευταίων δεκατριών ετών — πίσω μόνο από την Μπαρτσελόνα του 2021–22 με τους Mirotic και Davies να παίρνουν τότε τη μερίδα του λέοντος (3.1 ανα παιχνίδι). Η προπονητική αλλαγή, λοιπόν, φέρνει και μεγάλη αλλαγή στο τρόπο παιχνιδιού: πέρυσι το τριφύλλι με τον coach Ataman έπαιζε 3.0 ανά 100 — κάτω από τον μέσο όρο.

Για να δούμε πού πάει αυτό, δεν ρωτήσαμε προφανώς τι έκανε ο Παναθηναϊκός στο παρελθόν — ρωτήσαμε τι απέγιναν όλοι όσοι το τόλμησαν ποτέ: εξετάσαμε τις δώδεκα σεζόν του δείγματος που μια ομάδα στηρίχθηκε τόσο πολύ στο post up. Η πρώτη αλήθεια είναι άβολη: μόνο 5 στις 12 έκλεισαν με επίθεση πάνω από τον μέσο όρο. Η δεύτερη, όμως, αλλάζει τα πάντα.

Η ευστοχία (και η αριθμολογία) χωρίζει το δείγμα στα δύο. Όσες post up heavy ομάδες μετέτρεπαν σε καλάθι τουλάχιστον το 48% των κατοχών αυτών, δικαιώθηκαν στις τέσσερις από τις πέντε περιπτώσεις — Μπαρτσελόνα 2021–22, Ρεάλ 2025–26. Όσες έμειναν πιο κάτω σε ευστοχία, «κάηκαν» στις έξι από τις επτά περιπτώσεις. Ο Παναθηναϊκός ευστοχεί ακριβώς στο 50% και βρίσκεται στη σωστή πλευρά αυτής της άτυπης αριθμητικής άσκησης. Το αναμενόμενο bonus: οι ομάδες του post up σουτάρουν ιστορικά καλύτερα πίσω από τα 6.75, γιατί το double team, οι βοήθειες στο post και οι σωστές αποστάσεις βγάζουν ελεύθερα τρίποντα που είναι υψηλής απόδοσης σουτ. Και ο Παναθηναϊκός, αντίθετα με όλους τους «προγόνους» του, δεν θυσίασε καθόλου τα τρίποντα — θυσίασε το pick and roll. Το καλύτερο προηγούμενο γι’ αυτή τη συνταγή; Η Μονακό του 2021–22 — κορυφαία επίθεση της χρονιάς της, χτισμένη σε post up (Thomas, Motiejunas και Bacon με 4.3 ανά παιχνίδι) και isolation (Bacon και James με 7.5 ανά παιχνίδι).

Και τώρα το «κλειδί» στο κάδρο: όλα αυτά γίνονται χωρίς τον Κώστα Σλούκα και τον Kendrick Nunn — τους ανθρώπους που πέρυσι έτρεχαν οι δυο τους τα μισά pick and roll της ομάδας. Τα λιγότερα pick and roll της λίγκας φέτος δεν είναι μόνο κομμάτι φιλοσοφίας, αλλά και η εικόνα μιας επίθεσης που περιμένει να είναι πλήρης ως προς το ποιοι διαχειρίζονται τις κατοχές της. Το κύμα των post up είναι η δημιουργική γέφυρα — και το 1.03 πόντοι ανά κατοχή που αποδίδει αυτή η γέφυρα, χωρίς δύο βασικούς δημιουργούς, είναι μικρό θαύμα.

Η πρόβλεψη, λοιπόν: σαφώς καλή επίθεση, κοντά στο 1,01, για όσο η ευστοχία στο post κρατιέται στο 50% — και post up που θα λιγοστέψουν καθώς γυρίσουν οι 2 guard, με εκτίμηση ότι θα διατηρηθεί πολύ ψηλά στη λίγκα ακόμα και μετά την ενσωμάτωσή τους. Με ένα αστεράκι: τα έξι πρώτα παιχνίδια με 38 post ups είναι κατεύθυνση, όχι υπόσχεση!

Ποιοι παίρνουν τα post ups

Τα αρχεία ανά παίκτη — 3.341 «παίκτες-σεζόν» — δίνουν και ονόματα. Πρωταγωνιστής o Hayes-Davis: πρώτος σε όλη τη λίγκα με 3.5 post ups ανά παιχνίδι και ευστοχία 50%, όταν πέρυσι στην ίδια φάση έμενε στο 29%. Πίσω του, ένας υγιής Mathias Lessort με 67% — όσο ακριβώς και στη μεγάλη του σεζόν με την Παρτιζάν, από τις πέντε κορυφαίες επιδόσεις ολόκληρης της δεκαετίας και ο Fall, ακόμη ένας αποδεδειγμένος finisher με 60%+. Οι δύο πρώτοι μοιράζονται το 61% των post ups — ακριβώς το μοτίβο των ομάδων που τα κατάφεραν, αφού είναι σαφές ότι  δεν μετράει πόσοι τα παίρνουν αλλά πόσο καλοί είναι αυτοί!  Το μόνο νούμερο που θέλει παρακολούθηση: το 50% του Hayes-Davis στηρίζεται σε 14 σουτ. Αν κρατήσει, η συνταγή δουλεύει· αν γυρίσει στο περσινό, η «αριθμολογία» δεν είναι και τόσο με το μέρος των πράσινων. Η ποιότητα, ωστόσο, του NHD αποτελεί εγγύηση!

Η αόρατη επίδραση του post up

Και κάτι που δεν θα βρούμε σε κανένα στατιστικό (τουλάχιστον χωρίς να πληρώσουμε πολλές χιλιάδες ευρώ σε κάποια πλατφόρμα): τα ποσοστά που διάβασες πιο πάνω μετρούν μόνο το σουτ στο τέλος της φάσης. Το post up που τραβάει την άμυνα και δίνει τη δυνατότητα για πάσα και καλές προϋποθέσεις για ελεύθερο τρίποντο δεν πιστώνεται πουθενά — στα χαρτιά, εκείνη η φάση ανήκει στον σουτέρ. Με άλλα λόγια, ό,τι καλό διάβασες ώς εδώ για το post up είναι μάλλον υποτιμημένο και αυτό φαίνεται και με το μάτι. Εδώ κρύβεται και η πιο ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια του φετινού Παναθηναϊκού: οι post up heavy ομάδες του παρελθόντος θυσίαζαν τα τρίποντα για να παίξουν μέσα· το τριφύλλι όχι — κρατάει τον όγκο του στον μέσο όρο της λίγκας. Αν η βαρύτητα του Lessort και του Hayes-Davis αρχίσει να μεταφράζεται σε ανοιχτά τρίποντα για τους Σλούκα, Nunn και την υπόλοιπη παρέα, το post up θα πληρώνει διπλά: μία με το καλάθι του ψηλού, μία με το σουτ που γεννάει. Το νούμερο που θα το μαρτυρήσει; Το ποσοστό τριπόντων της ομάδας που μέχρι το 6ο παιχνίδι τον βρήκε 9ο σε ευστοχία και 11ο σε συχνότητα!

Ο παράγοντας Obradovic— και το πλήρες roster

Μήπως όλο αυτό είναι «σύστημα Ομπράντοβιτς»; Όχι — και δικαιολογημένα. Στις εννέα σεζόν του μέσα στο δείγμα (Fenerbahce, Partizan), οι ομάδες του έπαιζαν post up ακριβώς στο μέσο όρο της λίγκας. Η δική του υπογραφή είναι άλλη: λίγα και καλά διαλεγμένα post ups και επιθέσεις πάνω από τον μέσο όρο σε οκτώ από τις εννέα χρονιές. Η μοναδική post up heavy σεζόν του; Η Partizan του Lessort. Στο post πηγαίνει όταν έχει το λεγόμενο personnel — και φέτος έχει τρεις.

Το ωραιότερο, όμως, είναι το ταβάνι. Με Σλούκα και Nunn στη θέση τους, αυτός ο Παναθηναϊκός έκλεισε τρεις σερί σεζόν ανάμεσα στις κορυφαίες επιθέσεις της λίγκας. Ο Nunn παράγει 1,05 πόντους ανά δική του κατοχή και θα πάρει κατοχές που σήμερα σηκώνουν ο Fransisco (με usage 32%) ή/και ο Hayes-Davis. Και το σημερινό front court — όλοι πάνω από τη μέση αποδοτικότητα — είναι το βαθύτερο των τελευταίων ετών. Βάλε τα όλα μαζί και η προβολή για την πλήρη ομάδα γράφει 1,04–1,06 πόντους ανά κατοχή: επίθεση σταθερά της πρώτης πεντάδας. Σε όλη αυτήν την εκτίμηση, ωστόσο, πρέπει να έχουμε στο νου μας τόσο τη δυναμική των έως τώρα αντιπάλων, όσο και την έδρα! Το σίγουρα είναι ότι το post up δεν δύναται να χαθεί — μετατρέπεται στο δεύτερο χτύπημα, το εν δυνάμει miss match που τιμωρεί τον αντίπαλο όταν έχει την προσοχή του πάνω στους ποιοτικούς guards.

Τι λέει η ιστορία σε όσους πάνε κόντρα στο ρεύμα

Λίγο πλαίσιο, για να φανεί πόσο κόντρα στο ρεύμα είναι η επίθεση του τριφυλλιού. Πριν από μια δεκαετία, σχεδόν ένα στα έντεκα σουτ της Ευρωλίγκας ξεκινούσε από το ποστ· φέτος ούτε ένα στα είκοσι! Το post up έχασε κατά το ήμισυ τη θέση του μέσα σε δώδεκα χρόνια, και οι κατοχές του μετακόμισαν σχεδόν μία προς μία πίσω από τα 6.75!

Κι όμως, όσο λιγόστευε, τόσο καλυτέρευε. Οι ομάδες δεν ξέχασαν το post up μια για πάντα — έγιναν εκλεκτικές: κόπηκαν πρώτα τα «από συνήθεια», έμειναν τα miss match και οι ιδιαίτερα ταλαντούχοι σε αυτές τις καταστάσεις. Το σημερινό ευρωπαϊκό post up μπαίνει σχεδόν ένα στα δύο — ποσοστό που δεν είχε αγγίξει ποτέ όταν παιζόταν διπλάσιες φορές.

Και τρεις ακόμη αλήθειες από το δείγμα, με μία πρόταση η καθεμιά. Το post up είναι στο ιστορικό μας δείγμα το πιο εύστοχο από τα «κατά παραγγελία» χτυπήματα (46.5%) — μπροστά από isolation (38.4%), pick and roll (42.1%) και handoff (40.5%) — και υποχώρησε μόνο επειδή είναι φάση δύο πόντων σε λίγκα που ανακάλυψε τους τρεις. Μια ομάδα που ρίχνει το βάρος της στο post up σκοράρει κατά μέσο όρο κάπου δύο πόντους λιγότερους το παιχνίδι από μια που επιτίθεται πιο σύγχρονα — ποσό που το ταλέντο σβήνει με άνεση, όπως έδειξε πέρυσι η Real (6.6 post up ανά 100, η πιο post up heavy σεζόν της εποχής της, κι όμως 1.03 πόντοι ανά κατοχή). Και, παρά τον μύθο, δεν ρίχνει καθόλου τον ρυθμό: οι post up heavy ομάδες τρέχουν όσο και οι υπόλοιπες (85.7 έναντι 85.7 κατοχές ανά παιχνίδι) — και ο φετινός Παναθηναϊκός, πρώτος στα post ups, παίζει σε αρκετά κοντά στο μέσο ρυθμό (89.2 έναντι 90.6 της λίγκας, #13 στις 20) στο μικρό αυτό δείγμα 6 αγώνων.

Η τελευταία λέξη

Τι μένει, λοιπόν, στον φίλο του Παναθηναϊκού; Μια ομάδα που, με δύο δημιουργούς στα πιτς, βρήκε τρόπο να σκοράρει πάνω από τον μέσο όρο ξαναζωντανεύοντας το πιο παλιομοδίτικο όπλο του αθλήματος — και να το κάνει με τα ποσοστά των ομάδων που δικαιώθηκαν, όχι αυτών που κάηκαν. Και η ιστορία υπόσχεται κάτι καλύτερο: όταν γυρίσουν Σλούκας και Nunn, το ρετρό πείραμα γίνεται πολυτέλεια — το δεύτερο χτύπημα μιας επίθεσης με μια σαφή εκτίμηση να μπορεί στα χέρια του coach Obradovic να βρίσκεται με συνέπεια στις καλύτερες της Ευρωλίγκας. Το τελευταίο σε συνδυασμό με τα αμυντικά προσόντα που έχει ήδη δείξει η ομάδα σαφώς αποτελούν οδηγό για μια σεζόν που θα πάει μακριά!

Η πρώτη κιόλας εικόνα με τον Nunn μέσα το υπογραμμίζει. Στο ντεμπούτο του, με 19 μόλις λεπτά και έξι φάσεις pick and roll ως χειριστής — όσες δεν παίζει κανείς συμπαίκτης του σε ολόκληρο παιχνίδι — ο Nunn έδωσε στην επίθεση έναν ακόμα μαέστρο της. Το pick and roll ανέβηκε αισθητά, το post up χαλάρωσε — και όμως μπήκε 4 στα 5, με τον Hayes-Davis να έχει  2/2. Ακριβώς η μετάβαση που περιγράψαμε: το post από πρώτη ανάγκη γίνεται δεύτερο χτύπημα. Όμως ένα παιχνίδι είναι μόνο μια υπόνοια — η πλήρης εικόνα θέλει δείγμα και σίγουρα χρόνο προσαρμογής, αλλά και δοκιμές κόντρα σε κορυφαίους αντιπάλους. Κρατήστε τα νούμερα: το version 2 αυτής της ανάλυσης, με τον Παναθηναϊκό σε full σύνθεση, έρχεται σε επόμενο άρθρο.Η εκδίκηση του post up μόλις άρχισε; Η συνέχεια στις οθόνες μας!